Jaki olej dla niemowlaka? Czyli wszystko o tłuszczach w diecie małego dziecka

Tłuszcze są bardzo ważnym składnikiem diety, szczególnie jeśli chodzi o najmłodszych. Głównym źródłem tłuszczów w diecie niemowląt jest mleko mamy lub mleko modyfikowane, których w pierwszym roku życia dziecko spożywa znaczące ilości. Jednak podczas rozszerzania diety warto wprowadzić do jadłospisu dziecka różne rodzaje tłuszczów np. oleje, jako dodatek do posiłków. Jaki olej dla niemowlaka wybrać? Czy musi to być jakiś specjalny olej, czy wystarczą tłuszcze, których używasz na co dzień? Poniżej postaram się wyczerpująco odpowiedzieć na te pytania.

Dlaczego tłuszcze w diecie niemowląt są ważne?

Tłuszcze przez lata miały w żywieniu dzieci nie najlepszą opinię. Dziś wiemy jednak, że niemowlę potrzebuje tłuszczu, a jego ograniczanie bez wyraźnych wskazań medycznych nie jest dobrym pomysłem. Tłuszcze dostarczają energii, są ważnym elementem budowy rozwijającego się organizmu i uczestniczą m.in. w prawidłowym rozwoju układu nerwowego. Nic więc dziwnego, że pytanie jaki olej dla niemowlaka pojawia się bardzo często podczas rozszerzania diety.

Czy lepszy będzie olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej lniany, a może masło? Czy olej powinien być tłoczony na zimno? Czy można go podgrzewać? I czy tłuszcz kokosowy rzeczywiście jest dobrym wyborem dla dziecka? Sprawdź, jak podejść do tłuszczów w diecie niemowlęcia bez zbędnych restrykcji i bez szukania jednego „idealnego” oleju.

Aktualne zalecenia odnośnie do tłuszczu w diecie niemowląt

Wielu rodziców boi się dodawania tłuszczów do posiłków dla niemowlaka, ze względu na to, że obecnie tyle mówi się o nadwadze wśród dzieci. Jednak dobrej jakości tłuszcze powinny znaleźć się w diecie dziecka już od samego początku rozszerzania diety. Aktualne zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii Hepatologii i Żywienia Dzieci mówią:

W diecie dzieci do ukończenia 1. r.ż. nie należy ograniczać zawartości tłuszczy jako grupy (poza indywidualnymi wskazaniami) ze względu na ich udział w rozwoju mózgu i funkcji poznawczych. (…) biorąc pod uwagę zawartość składników odżywczych w różnych rodzajach tłuszczów spożywczych, dobrze zbilansowana dieta uzupełniająca u starszych niemowląt i małych dzieci do ukończenia 3. r.ż. powinna zawierać różne rodzaje tłuszczów spożywczych, stanowiących dodatek do pokarmów uzupełniających (np. zupy jarzynowej).

Jak widzisz, w diecie małych dzieci nie powinniśmy unikać tłuszczów, a wręcz przeciwnie. Niemowlęta podczas rozszerzania diety potrzebują ich znacznie więcej niż my dorośli. U niemowląt w wieku 6-12 miesięcy aż ok. 40% energii powinno pochodzić z tłuszczów. W diecie dzieci po pierwszym roku życia również nie należy jakoś znacząco ograniczać ilości spożywanego tłuszczu. U dzieci w wieku 1-3 lata dalej tłuszcze powinny być źródłem około 35-40% energii. Dlatego podczas rozszerzania diety nie warto bać się dodania odrobiny oleju do zupy, warzyw czy kaszki. Trzeba natomiast zwracać uwagę na jakość i różnorodność tłuszczów, które pojawiają się w jadłospisie dziecka.

Tłuszcze w diecie dzieci pełnią bardzo ważną rolę, przede wszystkim:

• są źródłem energii niezbędnej do prawidłowego rozwoju organizmu i utrzymania jego funkcji życiowych,
• wspierają rozwój i pracę układu nerwowego, mózgu i wzroku niemowlęcia,
• pomagają wchłaniać z pożywienia witaminy, które są rozpuszczalne w tłuszczach A,D,E,K,
• są źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT),
• podczas rozszerzania diety dodatek tłuszczu podnosi kaloryczność posiłków.

Rodzaje tłuszczów w diecie

Tłuszcze spożywcze możemy podzielić przede wszystkim na nasycone oraz nienasycone kwasy tłuszczowe. Z punktu widzenia codziennego żywienia dziecka nie trzeba jednak zapamiętywać wszystkich tych nazw. Dużo ważniejsze jest to, z jakich produktów tłuszcz pochodzi.

Tłuszcze nienasycone

To przede wszystkim tłuszcze obecne w olejach roślinnych, oliwie z oliwek, awokado, orzechach i nasionach, a także w rybach. W tej grupie znajdują się m.in. jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

Szczególnie wartościowe są źródła kwasów omega-3. Dlatego w diecie niemowlęcia powinny pojawiać się nie tylko oleje roślinne, ale również produkty naturalnie zawierające tłuszcz, takie jak tłuste ryby czy jaja.

Te produkty warto dodawać do posiłków, a wtedy dieta dziecka będzie dobrze zbilansowana. O tym jak dobrze bilansować posiłki pisałam tutaj: Bilansowanie posiłków niemowlaka.

Tłuszcze nasycone

Występują m.in. w maśle, smalcu, tłustych produktach zwierzęcych oraz oleju kokosowym i palmowym. Nie oznacza to, że każdy produkt zawierający tłuszcze nasycone należy całkowicie wykluczyć z jadłospisu niemowlęcia. Chodzi przede wszystkim o to, aby nie stanowiły one głównego źródła tłuszczu, a dieta była urozmaicona. Polskie zalecenia dopuszczają w diecie niemowląt m.in. masło, a jednocześnie wskazują na wartość olejów roślinnych, takich jak olej rzepakowy czy oliwa z oliwek.

Tłuszcze trans

To grupa tłuszczów, których spożycie powinniśmy jak najbardziej ograniczyć. Dlaczego tłuszcze trans są złe? Bo szkodzą sercu, podnoszą zły cholesterol i zwiększają ryzyko niektórych chorób. W przypadku produktów przeznaczonych dla dzieci warto ograniczać przede wszystkim wysoko przetworzoną żywność, w której mogą występować niekorzystne tłuszcze i duże ilości tłuszczów nasyconych. Tłuszcze trans można znaleźć w: gotowych ciastkach i słodyczach, chipsach i fast foodach, *margarynach twardych (tych w kostkach), niektórych gotowych daniach.

*Warto przy tym wiedzieć, że współczesne miękkie margaryny kubkowe w większości nie stanowią już takiego źródła przemysłowych tłuszczów trans jak dawniej.

Jak wybrać dobry olej dla niemowlaka?

Wybierając olej dla dziecka, warto patrzeć nie tylko na hasło „tłoczony na zimno” czy „nierafinowany”. Przede wszystkim dobry olej dla niemowlaka powinien być jak najbardziej świeży i odpowiednio przechowywany. Warto kupować go w opakowaniu chroniącym zawartość przed światłem (ciemna szklana butelka) i przechowywać zgodnie z instrukcją producenta (najczęściej w ciemnym, chłodnym miejscu, przez krótki okres czasu).

Dobrym rozwiązaniem jest także korzystanie z kilku różnych źródeł tłuszczu zamiast przywiązywania się wyłącznie do jednego rodzaju oleju. Polskie zalecenia wskazują na różnorodność tłuszczów w diecie niemowlęcia i małego dziecka. Wśród rekomendowanych produktów wymienia się m.in. olej rzepakowy (tłoczony na zimno i nierafinowany) i oliwę z oliwek. Są one wartościowym dodatkiem do posiłków podawanych na zimno lub po zakończeniu gotowania.

Z kolei do obróbki termicznej lepiej wybierać tłuszcz przeznaczony do podgrzewania, np. rafinowany olej rzepakowy (należy jednak pamiętać, że w diecie niemowląt smażenie nie jest rekomendowanym sposobem obróbki termicznej).

Wybierając olej dla niemowlaka, należy kierować się kilkoma zasadami:

• jakość – najlepiej wybierać oleje tłoczone na zimno, nierafinowane,
• świeżość – oleje powinny być przechowywane w ciemnych butelkach i spożywane w krótkim czasie od otwarcia,
• przeznaczenie – nie każdy olej nadaje się do gotowania. Dla niemowląt najlepiej sprawdzają się oleje nierafinowane dodawane na zimno do potraw.

Jaki olej dla niemowlaka?

Najlepszym wyborem będą oleje roślinne, tłoczone na zimno i nierafinowane, a także masło z wysoką zawartością tłuszczu mlecznego oraz miękkie margaryny. Najczęściej polecane tłuszcze dla niemowląt to:

• oleje roślinne tłoczone na zimno, nierafinowane, krajowe, z kontrolowanych upraw, najlepiej świeżo tłoczone i przechowywane w odpowiednich warunkach np. olej rzepakowy (bezerukowy), oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia (extra virgin), olej lniany;
• masło — powinno zawierać minimum 82% tłuszczu mlecznego. Jako że jest to źródło zarówno tłuszczów nasyconych (ok. 54%), jednonienasyconych (ok. 20%) i wielonienasyconych (ok. 3%) oraz do 3% tłuszczów trans, należy je spożywać z umiarem;
• margaryny miękkie — margaryny z małą zawartością przemysłowo wytwarzanych tłuszczów trans (<2%). Warto tutaj podkreślić, że kiedyś margaryny faktycznie zawierały tłuszcze trans, obecnie w większość produkowanych margaryn kubkowych praktycznie ich nie ma.

Jakich tłuszczów unikać w diecie dziecka?

W diecie niemowlaka (starszaka i dorosłego także) należy unikać:

• smalcu
• oleju kokosowego (może pojawić się w małych ilościach, ale nie powinien być podstawowym źródłem tłuszczu w diecie)
• tłustego mięsa i wędlin, parówek
• „masła” z małą ilością tłuszczu mlecznego tzw. mixów mlecznych
• margaryn w kostce
• potraw smażonych na głębokim tłuszczu
• fast foodów
• tłustych wyrobów cukierniczych (pączki, drożdżówki, ciasta, ciasteczka)
• słodyczy zawierających tłuszcz palmowy
• słonych przekąsek (paluszki, czipsy, krakersy)

Jeśli potrzebujesz konkretnego planu rozszerzania diety, napisałam kompleksowy poradnik Rozszerzanie diety w 6 krokach, który pomoże Ci bez stresu wprowadzić wszystkie grupy produktów spożywczych do diety dziecka.Wraz z Jadłospisem na pierwsze 30 dni rozszerzania diety oraz moimi 150 przepisami dla niemowlaka, poradniki tworzą Pakiet Premium – idealny pakiet na początek rozszerzania diety Twojego maluszka!

Ile tłuszczu powinno spożywać niemowlę?

To pytanie może być trochę podchwytliwe, ponieważ nie ma jednej uniwersalnej liczby gramów oleju/masła, którą należy codziennie dodać do każdego posiłku niemowlęcia.

Zgodnie z wartościami referencyjnymi EFSA, u dzieci w wieku 6–12 miesięcy tłuszcz powinien dostarczać około 40% energii z całodziennej diety. W późniejszym wieku udział ten stopniowo się zmniejsza.

Co bardzo ważne, te 40% dotyczy całkowitej podaży tłuszczu, a nie ilości dodanego oleju. Tłuszcz znajduje się przecież przede wszystkim w mleku, które dalej stanowi podstawę diety dziecka oraz w jajach, rybach, mięsie, produktach mlecznych, awokado, orzechach i innych produktach.

Dlatego nie ma potrzeby mechanicznego dodawania np. łyżki oleju do każdego obiadu. Znacznie lepszym podejściem jest ocenianie całej diety dziecka i dbanie o to, aby w posiłkach znalazły się różne wartościowe źródła tłuszczu.

W okresie rozszerzania diety szczególnie ważne jest też, aby posiłki nie były wyjątkowo „odchudzone”, a wręcz przeciwnie – aby były gęste odżywczo. Zupa z warzyw czy przecier dla niemowlaka są niskokaloryczne i mogą potrzebować dodatku tłuszczu, aby były bardziej energetyczne, ale ilość należy dopasować do całego jadłospisu dziecka.

Jaki olej dla niemowlaka — podsumowanie

Nie istnieje jeden magiczny olej, który trzeba podawać każdemu niemowlęciu. Dobrym podstawowym wyborem są olej rzepakowy (nierafinowany) i oliwa z oliwek, ale równie ważne jest czerpanie tłuszczu z całej różnorodnej diety – m.in. jaj, ryb, awokado czy zmielonych orzechów i nasion.

W pierwszym roku życia tłuszczów nie należy niepotrzebnie ograniczać. Zamiast szukać produktów „bez tłuszczu”, lepiej zadbać o ich dobrą jakość i różnorodność.

W praktyce można przyjąć prostą zasadę: olej rzepakowy, oliwa, masło, olej lniany – stosowane zamiennie na zimno do posiłków. Do smażenia – olej rzepakowy rafinowany lub oliwa z oliwek (do krótkiego podsmażenia/duszenia).

I jeszcze jedna ważna rzecz: podczas rozszerzania diety nie trzeba obsesyjnie liczyć każdego grama tłuszczu. Zdecydowanie ważniejszy jest cały sposób żywienia dziecka, różnorodność produktów oraz to, aby posiłki były odpowiednio odżywcze i dostosowane do wieku.

Jaki olej dla niemowlaka wybrać? Najprościej: taki, który pasuje potrawy i jest elementem różnorodnej diety.